Rzymskie weduty – Giovanni Pannini

Jako, że Giovanni Panini najbardziej znany był z wedut Rzymu, przypomnijmy na początek, co to takiego. Otóż, weduta to nic innego, jak rysunek bądź obraz, przedstawiający miejską architekturę. Do gatunku weduty zaliczamy zarówno prospekt (realistyczno-fantastyczny pejzaż o zachwianych proporcjach gabarytów i przerysowanej perspektywie), jak i panoramę (krajobraz, obserwowany horyzontalnie ze znacznej odległości). Specyficzną odmianą weduty, ze względu na przedstawiany widok, jest marina, czyli pejzaż z miastem portowym i akwenem wodnym.

Giovanni Pannini – karty z życiorysu

Giovanni Paolo Pannini (spotyka się także zapis przez jedno „n”) urodził się 17 czerwca 1691 roku we włoskiej Piacenzy. Tam pierwszy raz zetknął się ze sztuką. Już jako młodzieniec trenował u takich artystów, jak Giuseppe Natali i Andrea Galluzi. Uczył się także technik scenograficznych u Francesco Galli-Bibieny. Prawdopodobnie ta wiedza przyczyniła się do późniejszych spektakularnych efektów, osiąganych przy malowaniu wnętrz budynków.

Pannini opuścił rodzime miasteczko w 1711 roku. Od razu skierował swe kroki ku stolicy – Rzymowi. Tam rozpoczął studia rysunkowe pod okiem Benedetta Lutiego. Pracował w charakterze dekoratora pałaców, co przyniosło mu niemałą sławę. Na swoim koncie miał wystroje Villi Patrizi (obecnie siedziba Ministerstwa Infrastruktury i Transportu), Palazzo de Carolis (siedziba Banco di Roma) i Seminario Romano. W 1719 roku Giovanni Pannini został przyjęty do Stowarzyszenia Wirtuozów w Panteonie. Zaczął wykładać na Akademii Świętego Łukasza (od 1754 roku był jej dyrektorem) oraz Academie de France (był profesorem perspektywy i optyki). W tej drugiej uczył takich słynnych malarzy, jak Jean-Honore Fragonard. Inny malarz, Canaletto również podkreślał rolę Paniniego w jego rozwoju artystycznym.

Giovanni Pannini był znany nie tylko we Włoszech. Szczególnym szacunkiem cieszył się wśród hiszpańskiej rodziny królewskiej. Jego obrazy ozdobiły ściany Pałacu Królewskiego La Granja de San Ildefonso, położonego niedaleko Segovii, 80 kilometrów od Madrytu. Hiszpański monarcha Carlos IV, kiedy był jeszcze księciem, kupił kilka dzieł Panniniego, które do dziś można oglądać w Muzeum Prado w Madrycie.

Weduty Giovanniego

Głównym przedmiotem zainteresowania włoskiego malarza był Rzym, w szczególności jego zabytki architektoniczne i miejska struktura. Prócz wedut, malował także wnętrza budynków.

Charakterystyczne dla jego malarstwa było to, że swoje pejzaże zaopatrywał w bogaty i drobny sztafaż. Nie miał on znaczenia dla odbioru dzieł, jednak stanowił uzupełnienie kompozycji obrazów. Jednym z najsłynniejszych dzieł Panniniego, na którym przedstawiał wnętrza było wspomniane już dziś „Wejście do Panteonu w Rzymie” (znane także jako „Widok wnętrza Panteonu”). Obraz powstał na zlecenie Francesco Algarottiego, znanego kolekcjonera dzieł sztuki, pisarza i matematyka.

Panini często malował ruiny starożytnych budowli. Dodawał do nich fantazyjne zdobienia. Taki sposób ujęcia motywów miejskich ma swoją odrębną nazwę „capriccio”, czyli kaprys architektoniczny.

Malarz przedstawiał także różne publiczne wydarzenia, ceremonie i przyjęcia. Stosował jasną paletę barw i świetliste akcenty. Jego realne i wyimaginowane widoki ruin starożytnego Rzymu ucieleśniają precyzyjną obserwację i czułą nostalgię, Panini łączył elementy sztuki późnego klasycznego baroku z motywami, charakterystycznymi dla wczesnego romantyzmu. Aby zaspokoić zapotrzebowanie turystów na swoje obrazy, Pannini często powtarzał tematy, ale zawsze zachowywał spontaniczność, zmieniając kompozycję i szczegóły.

Portrety i inne dzieła Panniniego

Jak to bywa w życiu każdego prawdziwego artysty, poza wiodącymi motywami, Panini od czasu do czasu odstawiał weduty na bok. Wtedy malował portrety znanych osobistości, jak choćby „Portret Księcia de Choiseul” czy „Podwójny portret Benedykta XIV i kardynała Silvio Valenti Gonzaga”.

Panini stworzył też kilka obrazów o tematyce religijnej. Należą do nich „Hołd Pasterzy i Trzech Króli” oraz „Oczyszczenie Świątyni”. To drugie płótno nawiązuje do wydarzenia, opisanego we wszystkich czterech Ewangeliach. Kiedy Jezus odwiedził Świątynię Heroda zobaczył, że bankierzy urządzili w niej punkt wymiany monet greckich i rzymskich na żydowską walutę. Ukręcił bicz ze sznura i przegonił tę świętokradczą zbieraninę.

Włoski malarz Giovanni Panini zmarł w Rzymie 21 października 1765 r. Jego dzieła można podziwiać w takich galeriach, jak Prado w Madrycie, National Gallery of Art w Waszyngtonie, Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku, Muzeum Sztuk Pięknych w Bostonie oraz w National Gallery w Londynie.

Źródło obrazu Giovanni Pannini „Wejście do Panteonu w Rzymie”: https://pl.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Paolo_Pannini#/media/Plik:Giovanni_Paolo_Panini_-_Interior_of_the_Pantheon,_Rome_-_Google_Art_Project.jpg